14 Xuñ 2011

O legado de Jorge Semprún

1:07H

O legado de Jorge Semprún

Finou a memoria española do holocausto…”do proceso industrial, salvaxemente racionalizado, do exterminio nas cámaras de gas” como el mesmo lle chamou. A persoa que uníu a memoria do antifascismo e do antifranquismo na forza do superpivinte do exterminio nazi. De quen coincidíu no campo de concentración de Buchenwald con Maurice Halbwachs, sociólogo de Annales pioneiro nos estudos sobre a memoria, creador dos conceptos de memoria colectiva e memoria histórica, ao que víu morrer pouco antes da liberación do campo en 1945 e de quen asumíu un legado intelectual nesa dura convivencia.
Para recordar a súa experiencia nos campos nazis e a de compañeiros como Manuel Azaustre (neste caso preso en Mathaussen, co que convive na clandestinidade madrileña en 1950-60) asume a responsabilidade como intelectual de literaturizar a experiencia e convertila en memoria histórica y por iso empeza a escribir El largo viaje, (e así o conta na Autobiografía de Federico Sánchez). Quixo ser a voz dos que viviran como el o horror dos campos e a iso adicou un bon feixe de obras que parecían francesas e antifascitas ata que acabou entendéndose que tamén falaban da derrota da República española e do franquismo.
Semprún é quen lle da contido, forza e continuidade á esa idea difusa de memoria histórica. El é quen enlaza o antifranquismo republicano co antifascismo europeo e ao concepto de Holbwachs co fenómeno da memoria histórica que coñecemos nos últimos 15 anos no Estado español. Unha forza que procede precisamente da memoria española del holocausto á que Semprún dalle contido literario, unindo a experiencia republicana e antifranquista á resistencia antifascista europea. Esa idea de memoria histórica de Semprún viaxou dende os anos sesenta e setenta, atravesando a transición política e a vontade social de pasar a páxina do pasado incómodo, ata hoxe.
Home da esquerda europea, crítico precoz do comunismo estalinista. Ser indignado e enragé na súa xuventude levouno á Resistencia comunista francesa contra o nazismo.

Tags: ,

29 Mai 2011

¿Acabouse o impulso da transición?

22:45H

N os últimos tempos hai indicios de que o impulso fundacional da transición está a rematar. Consensos básicos entre os partidos, a idea mesma de como se exerce a representación política, de cal que é o rol dos políticos e o dos cidadáns ou mesmo a propia estrutura de partidos, parecen empezar a estar en cuestión. A lenta fin de ETA estaría na mesma liña. A mobilización das prazas evidentemente é minoritaria pero significativa do que pensan e expresan núcleos de cidadáns activos e interesados na política. Neste momento é un sinal máis de que se esgota o modelo creado na transición. Trinta anos son moitos e os trinta e cinco transcorridos dende o inicio da reforma política que fraguou este presente son demasiados para que non se produzan mudanzas polo simple paso do tempo, a incorporación de dúas novas xeracións á vida social máis a conxuntura dunha crise que o remexe todo. Isto que está pasando nunca pasou e os novos comportamentos dos indignados poden anunciar algo novo aínda que non temos nin idea de que pode ser.

Da transición fica en cambio, nesta reacción das prazas, unha memoria duradeira e aceptada: a da mobilización como instrumento para mudar as cousas. Unha memoria e un repertorio da acción que xa non se identifica só coa esquerda. A acción da ocupación das prazas é máis recente e está vinculado á defensa dos valores democráticos e os dereitos humanos. Vímolo este ano nos países árabes, pero ven da praza Wenceslao de Praga ou de Tiananmen en Beijin en 1989 e, se imos máis atrás, das nais da praza de Maio na Arxentina. Ese é o imaxinario dos que ocupan as prazas, ademais do 68 e as mobilizacións da transición á democracia na que foron educados por seus país. Aos que por certo parecen recoñecerlle menos autoridade que aos avós, auténticos líderes intelectuais desta mobilización. Outra novidade, pois é que os vellos tamén teñen un papel neste asunto. E non só aquí. Parte dos promotores do Foro Social Mundial están por riba dos 70 anos.

O resultado das eleccións non nega este diagnóstico senón que o confirma. Os descontentos co sistema bipartidista, coa corrupción, co hermetismo do sistema político son sobre todo mozos cos que o sistema non se identifica. O cabreo dos cidadáns interesados na política pero alonxados dela polos profesionais da política manifestouse o día 22. Pode que iso limitase algo aínda o triunfo do PP e favorecese unha tímida pluralización coa irrupción de forzas minoritarias novas e vellas en todo o Estado, de UPyD a Bildu. Tamén IU subiu aínda que apenas puido capitalizar o descontento co PSOE, igual que un BNG que presentou a súa fasquía máis sindical contra a crise.

O voto nulo, o voto en branco subiron nas cidades e apareceron un feixe de opcións novas que non acadaron representación. E tamén triunfaron formas novas de facer política? e nalgunhas vilas alcaldes mozos lograron maiorías absolutas e que votara o 75%. Cos votos nas eleccións, como nas prazas, non sabemos ben que pasa pero si sabemos por que pasa.

Tags: , ,

27 Mai 2011

Sobre as políticas de I+D do PP e as furgonetas de Andorra

11:17H

Fora dara gracia que ten que nos fixeran mirar para os audis e agora vexamos como o diñeiro das subvencións se larga en furgonetas para Andorra, o asunto é que este goberno se cargou as políticas de I+D dignas de tal nome, 1) porque non sabía que facer con elas: levan doua nos a repartilas entre educación e economía ; 2) porque lle parecían excesivas para Galicia: así o afirman repetidamente, aínda onte no parlamento; 3) porque para unha parte do empresariado galego I+D significa subvención e punto: como eu mesmo lles escoitei a varios na presentación dun Plano de I+D na época de Fraga e 4) e, o peor de todo, porque non as entenden, nin atenden a quen as coñece e xestionaba: desmantelaron as estructuras administrativas e os recursos funcionariais dos últimos 20 anos ollo!, non os do bipartito… por iso Manolo Barreiro fala hoxe con criterio que Feijoo nos devolve á preautonomía.

E iso -non saber que facer con tantos recursos de I+D dos que se podía dispor- foi o que deu lugar a isto: concentraron os recursos no IGAPE e convertíronos en subvencións, outra parte (nomeadamente dos europeos) simplemente perdéronos por non saber xestionalos, outros nin os deron solicitado. Se encima non coñecen á administración, cousa que están demostrando a diario, e aínda por riba hai algún “listillo”, que tivo que habelo, “os empresarios de confianza” aprovéitánse. En fin, nada que non contara xa E. Zola para o II imperio francés.

E hoxe que acontece? Pois, indo ao conto, que despois de dous anos de brillante xestión do PP, temos empresarios usando fraudulentamente subvencións para sair dunha crise que non poden xestionar, cun goberno que non sabe xestionar e, por outro lado, desapareceron unha parte dos programas de investigación autonómicos e, sobre todo, os programas de recursos humanos para dar saída a uns 500 investigadores magnificamente formados que podían nutrir empresas que fagan de verdade I+D, centros tecnolóxicos, laboratorios e departamentos das universidades. Investigadores que foron contratados nunha boa parte con cargo a eses fondos nos últimos 5-8 anos e que están millorando o nivel de competitividade e de competencia. Este cambio brutal de política que detraeu fondos dos recursos humanos para darllo a empresarios que fan o que este parece que fixo pode impedir que ese medio milleiro de investigadores nutra o futuro do coñecemento en galicia. Onte no Parlamento, o Director xeral de I+D reafirmou que non ía continuar cos programa Colmeiro e Parga Pondal (este xa era da época de Fraga) o Angeles Alvariño xa o eliminaron este ano e do Barreto non se sabe. A austeridade é unha pantalla e unha desculpa para ocultar a ausencia de ideas ou para executar as poucas (e vellas) que teñen, como é o caso. A conclusión cada vez máis clara: nos están desmantelando o país e imos ter que facer o que di hoxe Julián Hernandez.

Tags: ,

26 Mai 2011

A novísima dereita e nós, de M. Barreiro.

14:50H

O de M. Barreiro é un libro necesario presentámolo hoxe A. Baamonde e eu en Santiago e máñá en Bertamiráns H.Monteagudo e queren en Ribadeo en Rianxo… Unha promo como merece. Un libro cheo de análisis oportunos que fai pensar: por que o bipartito perdeu as eleccións? por que as gañou o PP de Feixoo que traballaba en clave de pular a Raxoi cara a Moncloa e non aspiraba de feito a Monte Pío? en que consiste o dominio desta nova  dereita en Galicia? Como inflúen os medios de comunicación? por que perdemos medios e espazos: Vieiros, A nosa Terra, axiña A Nasa? por que esa vocación suicida? como superar de vez a sindrome de 1989? por que pese aos desastres sucesivos algúns dirixentes do PSOE e o BNG se empeñan en seguir salvándonos? Non é un libro dun “explicólogo” senon dun intelectual político que se plantexa problemas e da pistas para obter respostas. Que fai pensar, que permite entender algo sobre o 15-M e que anunciou que podía pasar o 22-M.

Fai pensar pero tamén explica cousas, claro. Por exemplo como a austeridade do PP é unha forma de ocultar a falla de proxecto. Unha benzón. Como o único proxecto, coherente co anterior, é desmantelador, o desmantelamento do I+B, do I+D.  Como a dereita ensaia en Galicia o desmantelamento do Estado, non do do benestar senón do Estado: todo gasto público é un dispendio, a función pública é unha fraude (e os funcioanarios uns mandarrias), a libertade é o único motor e principio de goberno, a autonomía é pouco funcional e non permite facer nada… e ademais non hai alternativa….

E muitas cousas máis, lédeo, lédeo buceade nel, no o leades de pe a pa…. escollei porque de todo tiraredes proveito. Non é como o cocho, pero case… no aproveitamento, enténdese.

Tags: , ,

18 Mai 2011

Lois Pereiro actual

14:49H
Este día das Letras pasará á Historia. Adicándollo a Lois Pereiro adiantouse unha xeración respeito dos que o propuxeron e varias respeito do que era habitual. Coido que o resultado foi inesperado para ben e reconcilia o presente coas (L)letras (G)galegas. Teño a sensación de que houbo unha explosión coa que non se contaba cando se escolleu ao autor.
Por iso hai tanta disfunción nos actos de hoxe ou diso falan as primieras crónicas en twiter. Gostei do documental e estou gostando do que vexo arredor de Lois Pereiro que era para min un descoñecido rodeado de coñecidos e, sobre todo, doado de identificar co meu mesmo tempo.
Benvidas estas letras galegas contemporáneas, próximas… Decíame hoxe un bo amigo que agora o reto vai ser a quen se lle adica o Día das Letras do ano que ven para manter o ritmo e mesmo estar á altura…. ocórrenseme varios pero dou unha idea: Ernesto Guerra da Cal…
Boa noite

Tags: , ,

08 Abr 2011

Que hai de novo na Historia dos países árabes?

14:48H

Pode que teñamos que ser os historiadores quen nos empeñemos en amosar que hai de novo no presente, vistas as reaccións políticas e o debate público ao que asistimos a propósito da onda democratizadora que percorre os países árabes. Tendemos a coñecer a nosa pequena historia e descoñecer a deles, pero só dende a compresión do pasado liberador e mobilizador desas sociedades poderemos entender o que pasa e, sobre todo, ilustrar o que podemos facer, dende as nosas sociedades occidentais, democráticas, benestantes e benpensantes, para non entorpecer a construción das súas democracias. Sempre que un presente imprevisto nos asombra botamos man do pasado e decote as respostas son vellas de máis.

Nestes días todas as reaccións respecto da resolución 1973 da ONU para a intervención en Libia están condicionadas polo que sabemos do pasado sen reparar en que hai realmente de novo no que está a acontecer nos países árabes, do Atlántico ao mar Caspio. É certo que asistimos a unha continuidade do vello grande xogo inaugurado polo Imperio británico, agora arredor do petróleo e o gas; tamén son coñecidas as ansias imperiais e as necesidades neocolonais das economías occidentais, e sobran antecedentes -por acción e omisión- para teimar sobre as dúbidas da intervención promovida pola ONU. Pero entre tantas seguridades ditadas polo que cremos saber do pasado hai moitas cousas novas, moita necesidade de observar ese pasado con outros ollos para entender o que acontece. Novas foron a revolución democrática tunesina e a exipcia nas súas formas e na súa -provisoria- resolución. Foi asombroso o rápido triunfo dos demócratas contra as ditaduras que sufrían e que semella que acabamos de descubrir. Pero non son tan novas as ansias democráticas destes países, que xa tiveron constitucións liberais no século XIX e que viron repetidamente freadas esas ansias dende Occidente en alianza coas súas elites locais por intereses económicos e estratéxicos: o último, facer de tapón á inmigración e seguir subministrando petróleo barato, asunto no que axudou a pantasma do islamismo ubicuo.

Tampouco eran novas as ansias de democracia no Estado español hai trinta e cinco anos, por moito que, despois de corenta de ditadura, houbera voces internas e externas que alertaran sobre a nosa falta de preparación para a democracia. Outras voces, dende olladas coloniais, vinculaban a situación política ditatorial ao atraso atávico propio dun país de campesiños e nobres, dominado pola relixión e a ignorancia. Así eramos retratados e así ven moitos aos países árabes que claman pola democracia. Eles vense como nos viamos nós: desexosos de ter o que teñen os demais e preparados para logralo. Esta revolta non nace do atraso senón do progreso, non da ignorancia senón do coñecemento, da conciencia de inxustiza e do rexeitamento da corrupción, de saber que nada os fai diferentes ás sociedades da outra banda do Mediterráneo. Nestes días, o pasado tamén é o amargo recordo, como dixo Ed Miliban no Parlamento británico, de que as democracias europeas non axudaron á República española en 1936. ¿Por que lle viría iso á cabeza?

Tags:

08 Abr 2011

A democracia nos países árabes

14:46H

http://www.lavozdegalicia.es/opinion/2011/04/07/0003_201104G7P16993.htm

Tags:

27 Mar 2011

Miguel Munín. O acto de Económicas

18:32H

O acto de Miguel Munín
(venres 18, marzo, 2011; 7 da tarde Salón de graos de Económicas. Santiago )
Mágoa non gravalo, pos iso ocorréuseme narralo e comentalo á antiga usanda. As fotos están ben pero eu gostei dos relatos e as postas en escena.
Emilio M. Rivas introduciu o acto co millor tono posible para lembrar a un Miguel querido, alegre e simpático e todos discorreron despois por ese mesmo carreiro co ton persoal de cada quen. Emilio lembrouno nunha anécdota dunha asemblea a propósito dunha táboa reinvidicativa que tiñan preparada nunha daquelas asembleas de 400 persoas de Económicas dendo o día anterior e cando en plena asemblea e despois de toda a discusión habitual e cando tocaba xa facer valor o liderato que Miguel estaba aprendéndolle ao recén chegado de Emilio, vai Miguel e dille “A ver Emilio, a Táboa” o Emilio déuse conta de que a esquecera na casa…. e non sabía como sair daquel trance. E Miguel tivo que salvar a situación, coa súa habilidade habitual.
Ramón Villares falou muito da experiencia da Reitoría –que negou fose unha aventura ou casualidade, quixo deixalo mui claro- integrando a Miguel e o seu realismo nela como representante dunha xeración que si que marcou o cambio en Galicia, non foi para el a do 68 que marcou un cambio máis moderado polo número de participantes e polo tempo no que se deu, senón dos CAF, a dos oitenta (1984-diría eu, a do BUP), porque procedía de familias modestas que accedían por primeira vez á universidade pero tiña, precisamente agora, a capacidade e os medios para chegar á universidade, e crían na política como instrumento de transformación- Insistíu Villares no realismo de Miguel a propósito dunha visita á Reitoía por un nomeamento do que non gostaran os CAF: “para isto traballamos tanto?” pero el insistiulle na necesidade de facelo e Miguel dixo “a ver como o amañamos”…. Para Villares reflectía ben como era Miguel. A min paréceme importante unha outra reflexión de Villares : daquela xeración saíu muita xenta cara posicións políticas, sociais e académicas mui importantes e Miguel, tan realista e tan político como foi non tivo a misma saída, proxección ou sorte que outros (pareceume mui n aliña da súa vida e do quemuitos dixeron despois). Hai algo de inxusto niso e, en todo caso, un motivo de reflexión xeracional e política.
Santi (compañeiro do PAS da USC) compañeiro del no cole da Almáciga e no barrio de Santiago contou que lle dixo, “eu pensei que ti acabarías en correos –preparara as opos- e eu na universidade e foi ao revés” (Aforro o delicado, coñeiro e preciso perfil persoal que fixo da súa infancia porque queda rfeservado aos que asistimos.)
Suso Veiga, estivo perfeito para o meu gusto, xenial… o centralismo democrático era implacable e por iso el non tiña toda a relación que lle gustaría con Miguel… pero caracterizouno (e quixo caracterizar de paso ao MC) como un militante abnegado e entregado, non sectario, aínda que pertencera a un grupo que podía ser considerado unha secta daquela, como tantos outros e… non lembro pero engadíu outra consideración que non lembro Lembrou que a orixe cristiana de Miguel (xuventudes franciscanas) de que falara Santi previamente e que explicaba en parte a súa entrega á nova relixión da revolución. Contextualizou ben a lóxica da revolución naquela altura e tamén reivindicou o que fora daquela a política a diferencia do que é hoxe. Pero non estivo melancólico senón irónico.
X. Camba estivo soberbiamente natural: dixo que nunca coñecera a ninguén ao que lle gustara tanto a política, que o collera na UMG para “titorizalo” e que sempre lle preguntaba, cando se volvían ver nos 25 de Xullo sucesivos, se xa chegara a concelleiro… ao cabo un día, farto de que sempre lle respondera que non, díxolle Miguel “…non tes abondo instinto asesino” e confirmou Xavier, non o tiña porque el non mo aprenderá. Grande retrato que enlaza coa pregunta de Villares. Tamén lembrou que era un iniciador que iso era o que realmente lle gustaba segundo lle confesara que co que desfrutaba era con iniciar proxectos e coñecelos por dentro e que por iso estivo en tantos… que aínda foron uns poucos
Falaron algúns colegas de fóra máis: da Coordenadora de estudantes, compañeiro de piso.. puxéronse fotos… pero eu xa non estaba que tivera que marchar..
Mandaron comunicados ben sentidos: Tano, Beramendi, Elías, Jorquera, Nestor Rego… Todos amigos e coñecidos… e aínda esta semana preguntoume polo acto Roberto Blanco Valdés, que tiña gran aprecio por el dende que coincidiran na comisión de Estatutos… así era Miguelito.
Rematando lembro eu que ninguén recordou aqueloutra frase que tanto gostaba repetir e que era máis ou menos así: “…din que non poden comprarnos e o que pasa e que non saben o noso prezo..” ou algo polo estilo…, unha grande ironía súa como tantas outras e síntoma de intelixencia.
En fin que o periplo de Miguel paréceme mui revelador da nosa xeración e mui significativo da evolución política e persoal del e de muitas persoas daquela época.

Tags: , , ,

24 Dec 2010

A análise de Henrique Monteagudo ou por que non podemos pensar, repensar e volver pensar sen ser traidores

1:09H

A análise de Henrique Monteagudo ou por que non podemos pensar, repensar e volver pensar sen ser traidores….

Hai máis de 30 anos a Quique zoupáronlle nunha manifestación a prol do galego en Padrón non porque non estivera polo galego -diso se trataba alí, de defendelo- senón porque pensaba politicamente diferente que os que mandaron zouparlle. Agora zóupanlle dialecticamente pola mesma razón.  E as labazadas veñen do mesmo lado.

O que se fai no texto do IGEA é expór razóns que poden e deben facernos pensar. Paréceme ben que lle zoupen, polo menos xa non é físico o asunto pero non acredito nas razóns. Non acredito en debates sobre as persoas que pensan senón sobre o que pensan as persoas e os grupos.  Monteagudo da razóns para pensar e iso non pode desaproveitarse, a central para min é que non podemos seguir coas análises de hai trinta anos, porque hai verdades e conviccións que non mudan pero si as análises que deben ser concretas e históricas. E niso baséase o diagnóstico de Monteagudo. A análise concreta de realidades concretas é millor fórmula que a repetición de análises concretas (e atinadas) convertidas en dogmas.

Aos que somos monolíngües e aspiramos ao monolingüísmo chócanos a análise de Quique pero pode facernos pensar. A perda de falantes e o ataque ao galego é novo na forma e merece unha resposta tamén nova na forma. Empezar por pensar que mudou nestes trinta anos non parece mala idea. Hai trinta anos o nacionalismo non estivera nos gobernos, non tiñamos dúas xeracións educadas en galego e non comprobáramos o pouco que significa isto para o progreso do galego. Se o nacionalismo tivera o poder político e o arraigo social que ten en Cataluña o conto sería distinto pero non é o caso.

O peor deste debate é o tacticismo e a desputa polo poder no seo do nacionalismo. Iso non vai axudar ao galego-. Pero o peor de verdade é que nada do que di Herinque no informe do IGEA  é realmente novo. Tardouse en decilo pero novo non é.

Tags: , , , ,

09 Dec 2010

Revisando o libro de homenaxe dos amigos a Marcos Valcarcel

23:03H

Descubro algo totalmente infrecuente neste país de enterros. Unha homenaxe en vida á xenerosidade é unha rara avis. Foi mérito do Marcos pero tamén dos seus amigos máis próximos e queridos. 

Temos un novo modelo no que estára ben aprofundar, o da xenorosidade, a elegancia humana e a convicción. O nacionalismo e o galeguismo precisan del neste momento. MArcos estivo na orixe da Mesa, antes en ERGA, na AN-PG, no PSG-EG, no BNG, foi sempre coherente coas súas conviccións e muita xente distinta demostrou aprecio por el. Véxase o libro. Un modelo…. a imitar. Non era iso que chaman buenismo, o del, era elegancia que arrastraba… Boa falta nos fai!

Tags: ,

 Page 3 of 4 « 1  2  3  4 »

Proxecto de investigación Nomes e Voces

Coñece a web do proxecto: un espazo deseñado para facilitar o acceso á investigación da Historia actual especializada en información sobre a guerra civil e a represión franquista en Galicia. Convidásmote a que coñezas o noso traballo e as nosas pescudas. http://nomesevoces.net
Nomes e voces